Ths.Bs. Nguyễn Chí Tuấn

Sự hiểu biết và hành động kịp thời về sức khỏe không chỉ cứu sống một người mà còn mang lại hy vọng cho cả một gia đình.

Lời nói đầu

*PHẦN 1:
Hiểu đúng về ung thư và vai trò
dinh dưỡng

PHẦN 2:
30 Sai lầm dinh dưỡng người bệnh ung thư thường gặp

Khi người thân mắc ung thư, cả gia đình thường rất bối rối trước vô số lời khuyên trên mạng: "kiêng cái này", "ăn cái kia chữa được ung thư", "nhịn ăn để bỏ đói khối u"... Phần lớn những thông tin này không có cơ sở khoa học và thậm chí có thể gây hại.
Cuốn sách nhỏ này được viết với một mục tiêu duy nhất: giúp người bệnh ung thư và gia đình tránh khỏi 30 sai lầm dinh dưỡng phổ biến nhất — những sai lầm mà tôi thường gặp trong thực tế thăm khám và tư vấn dinh dưỡng lâm sàng.
Mỗi sai lầm được trình bày theo cùng một cấu trúc: hiểu lầm phổ biến là gì, thực tế khoa học ra sao và cách ăn uống đúng hơn là như thế nào.
Điều quan trọng cần nhớ: dinh dưỡng đúng không thể thay thế điều trị y khoa, nhưng dinh dưỡng sai có thể làm người bệnh suy kiệt nhanh hơn và mất đi cơ hội điều trị tốt nhất.
Chúc người bệnh và gia đình có thêm sức mạnh trên hành trình phía trước.

                      - Ths.BS - Nguyễn Chí Tuấn -

Ung thư là bệnh xảy ra khi một nhóm tế bào trong cơ thể phát triển bất thường, mất kiểm soát và có thể xâm lấn sang các mô xung quanh hoặc di căn đến cơ quan khác. Vì vậy, điều trị ung thư cần dựa trên chẩn đoán chính xác, giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học và tình trạng toàn thân của từng người bệnh.
Dinh dưỡng không phải là “thuốc chữa ung thư”, cũng không thể thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hay miễn dịch khi các phương pháp này được bác sĩ chỉ định. Tuy nhiên, dinh dưỡng lại là một phần rất quan trọng trong quá trình điều trị.
Người bệnh ung thư thường dễ chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác, đau khi nuốt, tiêu chảy, táo bón hoặc mệt mỏi kéo dài. Bản thân khối u và quá trình điều trị cũng có thể làm cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn. Nếu ăn uống không đủ, người bệnh dễ sụt cân, mất cơ, suy giảm miễn dịch, chậm lành vết thương và khó chịu đựng các đợt điều trị tiếp theo.














Vì vậy, mục tiêu dinh dưỡng trong ung thư không phải là “bỏ đói khối u”, “thải độc cơ thể” hay chạy theo một loại thực phẩm thần kỳ nào đó. Mục tiêu đúng là giúp người bệnh ăn đủ năng lượng, đủ chất đạm, đủ nước, đủ vitamin và khoáng chất để giữ thể trạng tốt nhất có thể.
Một chế độ ăn phù hợp nên đa dạng, cân bằng và linh hoạt theo từng giai đoạn bệnh. Người bệnh vẫn cần tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, rau xanh, trái cây và nước. Khi ăn kém, sụt cân hoặc có tác dụng phụ do điều trị, cần điều chỉnh cách ăn: chia nhỏ bữa, chọn món mềm dễ tiêu, tăng đậm độ năng lượng và có thể dùng thêm dinh dưỡng y học khi được tư vấn.
Điều quan trọng nhất là không tự ý kiêng khem cực đoan. Không có một món ăn, loại nước, viên bổ hay chế độ ăn đặc biệt nào có thể thay thế điều trị y khoa. Ăn uống đúng cách là để nuôi cơ thể người bệnh, giúp họ có thêm sức để bước qua phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và hồi phục tốt hơn.

30 SAI LẦM DINH DƯỠNG
NGƯỜI BỆNH UNG THƯ
THƯỜNG MẮC

PHẦN 2:

SAI LẦM 01: NHỊN ĂN ĐỂ “BỎ ĐÓI” KHỐI U

Sau khi biết mình mắc ung thư, nhiều người rất dễ tin vào lời đồn: “Ung thư sống nhờ đường và chất dinh dưỡng, muốn khối u nhỏ lại thì phải nhịn ăn.”
Vì vậy, có người bắt đầu bỏ bữa, ăn rất ít, chỉ uống nước lọc hoặc kiêng gần như toàn bộ thực phẩm giàu năng lượng. Họ nghĩ rằng làm như vậy sẽ khiến khối u bị “bỏ đói”.
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Khi người bệnh nhịn ăn, cơ thể sẽ thiếu năng lượng và bắt đầu lấy nguồn dự trữ để duy trì hoạt động sống. Phần bị ảnh hưởng nhiều không chỉ là mỡ, mà còn là khối cơ. Người bệnh có thể sụt cân nhanh, yếu đi, giảm sức đề kháng, chậm hồi phục sau phẫu thuật và khó chịu đựng hóa trị, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị khác.
Trong khi đó, tế bào ung thư vẫn có khả năng thích nghi và tiếp tục lấy dinh dưỡng từ chính cơ thể người bệnh. Nghĩa là người bệnh có thể suy kiệt trước, còn khối u chưa chắc đã “chết đói”.
Vì vậy, mục tiêu dinh dưỡng trong điều trị ung thư không phải là bỏ đói khối u, mà là giữ cho người bệnh đủ sức để điều trị và phục hồi.
Người bệnh ung thư không nên tự ý nhịn ăn hay kiêng khem cực đoan. Hãy ăn uống đầy đủ, cân đối, ưu tiên đủ năng lượng, đủ đạm và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu ăn kém, sụt cân hoặc có vấn đề tiêu hóa.

SAI LẦM 02: TUYỆT THỰC BẰNG NƯỚC
ÉP ĐỂ “THẢI ĐỘC”

Một trong những trào lưu khiến nhiều bệnh nhân ung thư hiểu lầm là “thải độc bằng nước ép”. Nhiều người tin rằng chỉ cần uống nước ép rau củ, trái cây liên tục thì cơ thể sẽ được làm sạch, hóa chất được đào thải và tế bào ung thư sẽ yếu đi.
Vì niềm tin này, có người bỏ hẳn cơm, thịt, cá, trứng, sữa và chỉ dùng nước ép thay cho các bữa ăn chính trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần.











Thực tế, nước ép rau củ quả có thể cung cấp vitamin, khoáng chất và một số chất chống oxy hóa. Nhưng nước ép không phải là một bữa ăn đầy đủ. Nó thường rất thiếu protein, thiếu chất béo và không cung cấp đủ năng lượng cho người bệnh ung thư.
Đặc biệt, trong quá trình ép, phần lớn chất xơ bị loại bỏ. Nếu uống nhiều nước ép trái cây, đường có thể hấp thu nhanh hơn, làm tăng đường huyết, nhất là ở người có đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa.
Điều quan trọng cần nhớ là người bệnh ung thư thường cần đủ năng lượng và đủ đạm để duy trì cơ, phục hồi sau điều trị, lành vết thương và nâng đỡ hệ miễn dịch. Những nhu cầu này không thể được đáp ứng chỉ bằng vài ly nước ép mỗi ngày.
Khi dùng nước ép thay hoàn toàn bữa ăn, người bệnh có thể sụt cân nhanh, mất cơ, mệt mỏi kéo dài, thiếu đạm, giảm albumin máu, phù nề và giảm khả năng chịu đựng hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật.
Nước ép không sai. Sai là dùng nước ép như một phương pháp “điều trị” hoặc thay thế toàn bộ bữa ăn.
Người bệnh ung thư vẫn cần duy trì bữa ăn có đủ tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, rau củ và trái cây. Có thể dùng thêm nước ép nếu phù hợp, nhưng chỉ nên xem đó là phần bổ sung, không phải bữa ăn chính.

SAI LẦM 03: ĂN CHÁO LOÃNG KÉO DÀI VÌ NGHĨ “DỄ TIÊU”

Sau phẫu thuật hoặc trong quá trình điều trị ung thư, nhiều gia đình lo người bệnh bị đầy bụng, khó tiêu nên chỉ cho ăn cháo loãng, cháo trắng hoặc cháo muối trong thời gian dài.
Cháo loãng đúng là dễ ăn, dễ nuốt và có thể phù hợp trong một số giai đoạn ngắn, nhất là khi người bệnh còn mệt, buồn nôn, đau khi nuốt hoặc mới tập ăn lại. Tuy nhiên, nếu kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần mà không bổ sung thêm chất đạm và năng lượng, cháo loãng sẽ trở thành một chế độ ăn rất nghèo dinh dưỡng.











Vấn đề là cháo loãng chứa nhiều nước, dễ tạo cảm giác no, nhưng lại cung cấp rất ít năng lượng và protein. Trong khi đó, người bệnh ung thư cần đủ dinh dưỡng để lành vết thương, duy trì khối cơ, hồi phục sau điều trị và nâng đỡ sức đề kháng.
Nếu chỉ ăn cháo loãng kéo dài, người bệnh có thể sụt cân, mất cơ, mệt mỏi, chậm lành vết mổ và giảm khả năng chịu đựng hóa trị, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị khác.
Thức ăn mềm không có nghĩa là thức ăn nghèo dinh dưỡng. Nếu cần ăn cháo, hãy nấu cháo đặc hơn và bổ sung thêm thịt xay, cá, trứng, sữa, đậu hũ hoặc một chút dầu ăn để tăng năng lượng và chất đạm.
Khi tình trạng tiêu hóa tốt hơn, người bệnh nên chuyển dần sang cơm mềm, bún, phở, mì, súp đặc hoặc các món ăn mềm nhưng đủ chất.

SAI LẦM 04: CHỈ ĂN RAU CỦ QUẢ VÌ NGHĨ “THANH LỌC CƠ THỂ”

Rau củ quả rất tốt cho sức khỏe, nhưng không có nghĩa là người bệnh ung thư chỉ nên ăn rau củ quả và loại bỏ hoàn toàn thịt, cá, trứng, sữa.
Một số người tin rằng thực phẩm động vật sẽ “nuôi tế bào ung thư”, còn ăn toàn rau củ sẽ giúp cơ thể thanh lọc và khối u yếu đi. Đây là một hiểu lầm nguy hiểm.











Thực tế, người bệnh ung thư cần đủ năng lượng và protein để duy trì khối cơ, lành vết thương, phục hồi sau điều trị và nâng đỡ hệ miễn dịch. Rau củ quả cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, nhưng thường không đủ protein chất lượng cao, vitamin B12, sắt, kẽm và một số chất béo cần thiết.
Nếu chỉ ăn rau củ quả kéo dài, người bệnh có thể sụt cân, mất cơ, thiếu máu, mệt mỏi, giảm sức đề kháng và khó chịu đựng các đợt hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật.
Rau củ quả nên là một phần quan trọng trong bữa ăn, nhưng không thể thay thế toàn bộ các nhóm thực phẩm khác.
Người bệnh nên ăn đa dạng: có tinh bột, chất đạm, rau xanh, trái cây, chất béo lành mạnh và uống đủ nước. Nếu muốn ăn chay vì lý do cá nhân hoặc tôn giáo, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để tránh thiếu đạm và vi chất.

SAI LẦM 05: CHỈ ĂN GẠO LỨT MUỐI MÈ ĐỂ CHỮA UNG THƯ

Gạo lứt và muối mè vốn không xấu. Gạo lứt có chất xơ, vitamin nhóm B; mè có chất béo và một số khoáng chất. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người thần thánh hóa gạo lứt muối mè, xem đây như một phương pháp “thải độc”, “thanh lọc” hoặc thậm chí có thể thay thế điều trị ung thư.
Nếu chỉ ăn gạo lứt muối mè trong thời gian dài, cơ thể rất dễ thiếu năng lượng, thiếu protein, thiếu vitamin B12, thiếu sắt và nhiều vi chất quan trọng khác.
Với người bệnh ung thư, điều này đặc biệt nguy hiểm vì cơ thể đang cần dinh dưỡng để phục hồi, duy trì cơ, chống nhiễm trùng và chịu đựng các phương pháp điều trị. Ăn uống quá đơn điệu có thể khiến người bệnh sụt cân nhanh, mất cơ, suy kiệt và giảm khả năng đáp ứng điều trị.
Điều đáng lo hơn là có người vì tin vào phương pháp này mà trì hoãn phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc các điều trị y khoa cần thiết. Khi quay lại bệnh viện, bệnh có thể đã tiến triển nặng hơn, làm mất đi cơ hội điều trị tốt nhất.
Gạo lứt có thể dùng như một nguồn tinh bột tốt trong bữa ăn, nhưng cần kết hợp với thịt, cá, trứng, sữa, đậu hũ, rau củ, trái cây và chất béo lành mạnh.

SAI LẦM 06: CẮT HOÀN TOÀN THỊT CÁ VÌ SỢ “NUÔI KHỐI U”

Nhiều người bệnh ung thư được khuyên nên bỏ hẳn thịt, cá vì sợ chất đạm sẽ làm khối u phát triển nhanh hơn. Đây là một hiểu lầm rất nguy hiểm.
Thực tế, protein không chỉ cần cho tế bào ung thư, mà còn cần cho toàn bộ cơ thể. Cơ bắp, hệ miễn dịch, máu, hormone, vết thương sau phẫu thuật và quá trình phục hồi sau điều trị đều cần protein.
Khi người bệnh không ăn đủ đạm, cơ thể sẽ tự phân hủy cơ bắp để lấy nguyên liệu duy trì sự sống. Hậu quả là người bệnh sụt cân, mất cơ, mệt mỏi, chậm lành vết thương, giảm albumin máu, dễ phù nề và giảm khả năng chịu đựng hóa trị, xạ trị.
Vì vậy, người bệnh ung thư không nên tự ý cắt hoàn toàn thịt cá. Nên ăn đa dạng các nguồn đạm như thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ và các loại đậu. Tốt nhất nên chia đều chất đạm trong các bữa ăn thay vì dồn vào một bữa.

SAI LẦM 07: KIÊNG HOÀN TOÀN ĐƯỜNG VÀ TINH BỘT

Câu nói “tế bào ung thư ăn đường” khiến nhiều người bệnh sợ tất cả thực phẩm có đường hoặc tinh bột. Có người bỏ cả cơm, bún, phở, khoai, trái cây, thậm chí sữa vì lo chúng sẽ nuôi khối u.
Đúng là tế bào ung thư sử dụng glucose để tạo năng lượng. Nhưng não, tim, cơ bắp và hầu hết các cơ quan trong cơ thể cũng cần glucose để hoạt động. Ngay cả khi không ăn tinh bột, cơ thể vẫn có thể tự tạo glucose từ cơ bắp và chất béo để duy trì đường huyết.
Vấn đề không phải là cắt sạch tinh bột, mà là chọn đúng loại và ăn với lượng phù hợp. Nếu kiêng quá mức, người bệnh dễ mệt mỏi, chóng mặt, sụt cân, mất cơ và suy dinh dưỡng.
Người bệnh nên ưu tiên tinh bột tốt như cơm, khoai, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, bún phở với lượng phù hợp. Trái cây tươi vẫn có thể dùng, tùy tình trạng đường huyết. Cần hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, nước có ga và các món nhiều đường tinh luyện.

SAI LẦM 08: KIÊNG HOÀN TOÀN DẦU MỠ

Vì sợ chất béo gây viêm, gây béo hoặc làm bệnh nặng hơn, nhiều người bệnh chỉ ăn đồ luộc, hấp và loại bỏ gần như toàn bộ dầu mỡ khỏi bữa ăn.
Thực tế, chất béo là nguồn cung cấp năng lượng rất quan trọng, đặc biệt với người bệnh ăn kém, nhanh no hoặc đang sụt cân. Chất béo còn giúp cơ thể hấp thu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K — những vitamin cần thiết cho miễn dịch, mô lành và quá trình phục hồi.
Nếu kiêng dầu mỡ quá mức, người bệnh dễ thiếu năng lượng, sụt cân, mệt mỏi và khó duy trì thể trạng trong quá trình điều trị.
Điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn chất béo, mà là chọn chất béo tốt. Có thể dùng dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành, quả bơ, các loại hạt và cá giàu omega-3. Nên hạn chế đồ chiên rán nhiều lần, mỡ động vật quá nhiều, thức ăn nhanh và thực phẩm có chất béo công nghiệp.

SAI LẦM 09: CẮT HOÀN TOÀN MUỐI VÀ
GIA VỊ

Nhiều người bệnh tự cắt hoàn toàn muối vì sợ phù, sợ tích nước hoặc nghĩ rằng ăn nhạt tuyệt đối sẽ tốt hơn cho ung thư. Nhưng kiêng muối quá mức có thể khiến món ăn nhạt nhẽo, người bệnh càng chán ăn hơn.
Trong một số trường hợp, cắt muối quá nghiêm ngặt còn có thể làm rối loạn điện giải, gây mệt mỏi, chuột rút, đau đầu hoặc lú lẫn, nhất là ở người bệnh ăn uống kém.
Người bệnh nên nêm nếm vừa phải, thanh nhẹ, phù hợp khẩu vị để ăn ngon hơn. Chỉ cần hạn chế muối nghiêm ngặt khi có chỉ định của bác sĩ, ví dụ suy tim, suy thận, tăng huyết áp nặng hoặc phù nhiều.

SAI LẦM 10: KIÊNG ĐẬU NÀNH VÌ SỢ TÁI PHÁT UNG THƯ

Đậu nành thường bị hiểu lầm là thực phẩm làm tăng estrogen, gây tái phát ung thư vú hoặc ảnh hưởng xấu đến ung thư tuyến giáp. Vì vậy, nhiều người bệnh kiêng hoàn toàn đậu phụ, sữa đậu nành và các món từ đậu nành.
Thực tế, isoflavone trong đậu nành là estrogen thực vật, có hoạt tính yếu hơn rất nhiều so với estrogen trong cơ thể. Với lượng dùng thông thường trong bữa ăn, đậu nành không phải là “thủ phạm” làm ung thư tái phát.
Ngược lại, đậu nành là nguồn protein thực vật tốt, có chất xơ và nhiều vi chất có lợi. Việc kiêng hoàn toàn đậu nành có thể làm thực đơn của người bệnh nghèo nàn hơn, nhất là với những người ăn ít thịt cá.
Người bệnh có thể dùng đậu phụ, sữa đậu nành, đậu nành luộc hoặc các món từ đậu nành ở mức vừa phải như một phần của chế độ ăn cân bằng. Tuy nhiên, không nên tự ý dùng viên uống hoặc thực phẩm chức năng chứa isoflavone liều cao khi chưa hỏi bác sĩ.

SAI LẦM 11: KIÊNG TRỨNG, THỊT GÀ, THỊT BÒ, HẢI SẢN VÌ NHỮNG LỜI ĐỒN

Rất nhiều thực phẩm bổ dưỡng bị người bệnh ung thư “cấm cửa” một cách không cần thiết.
Trứng thường bị đồn là làm khối u phát triển hoặc khiến vết thương mưng mủ. Thực tế, trứng là nguồn protein dễ hấp thu, giàu vitamin nhóm B, choline và nhiều dưỡng chất cần cho phục hồi. Nếu không dị ứng, người bệnh có thể ăn trứng luộc, trứng hấp, trứng chưng hoặc cháo trứng.
Thịt gà bị cho là gây ngứa vết mổ, sẹo lồi hoặc lâu lành. Nhưng không có cơ sở chắc chắn để kiêng thịt gà sau phẫu thuật nếu người bệnh ăn được. Thịt gà là nguồn đạm tốt, dễ chế biến, nên ưu tiên các món luộc, hấp, hầm thay vì chiên rán.
Thịt bò bị hiểu nhầm là “quá bổ” nên sẽ làm u lớn nhanh. Thực tế, thịt bò tươi dùng với lượng hợp lý giúp bổ sung protein, sắt và vitamin B12, có lợi cho người bệnh thiếu máu hoặc sụt cân. Nên ăn vừa phải và hạn chế thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt hộp, thịt xông khói.
Hải sản như cá, tôm, cua, mực cũng không cần kiêng nếu người bệnh không dị ứng và tiêu hóa được. Đây là nguồn protein tốt, cung cấp kẽm, selen, vitamin D và omega-3. Nên ăn chín kỹ, đảm bảo vệ sinh.

SAI LẦM 12: ĂN THỰC PHẨM KIỀM ĐỂ CHỮA UNG THƯ

Nhiều người tin rằng ung thư phát triển trong môi trường axit, nên chỉ cần ăn thực phẩm “kiềm hóa” là có thể làm tế bào ung thư yếu đi hoặc biến mất.
Đây là một hiểu lầm. Cơ thể có hệ thống điều hòa pH rất chặt chẽ, chủ yếu nhờ phổi và thận. Thức ăn có thể làm thay đổi pH nước tiểu, nhưng không thể tùy ý thay đổi pH máu để tiêu diệt khối u.
Vấn đề lớn nhất của chế độ ăn “kiềm hóa” cực đoan là người bệnh dễ kiêng khem quá mức, loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm cần thiết, dẫn đến thiếu năng lượng, thiếu đạm và suy giảm thể trạng.
Người bệnh nên tập trung vào ăn đủ chất, đa dạng thực phẩm, có rau xanh và trái cây, nhưng không nên xem thực phẩm kiềm là phương pháp điều trị ung thư.

SAI LẦM 13: CHỈ UỐNG NƯỚC ION KIỀM ĐỂ CHỐNG UNG THƯ

Nước ion kiềm thường được quảng cáo là có thể trung hòa axit, thải độc, ngăn ngừa hoặc hỗ trợ điều trị ung thư. Vì vậy, nhiều gia đình sẵn sàng bỏ ra số tiền lớn để mua máy lọc nước với hy vọng cải thiện bệnh.
Thực tế, nước ion kiềm không phải là thuốc điều trị ung thư. Khi đi vào dạ dày, nơi có môi trường axit mạnh để tiêu hóa thức ăn, tính kiềm của nước sẽ bị trung hòa phần lớn.
Điều người bệnh cần không phải là một loại nước “đặc biệt”, mà là uống đủ nước và đảm bảo nguồn nước sạch, an toàn. Với người có bệnh tim, thận hoặc phù, lượng nước cần uống nên theo hướng dẫn của bác sĩ.

SAI LẦM 14: THẦN THÁNH HÓA MỘT “SIÊU THỰC PHẨM”

Mạng xã hội thường xuyên lan truyền những thực phẩm được gọi là “khắc tinh của ung thư” như nghệ, tỏi đen, mãng cầu xiêm, nấm linh chi, đông trùng hạ thảo hay súp lơ xanh.
Nhiều thực phẩm tự nhiên đúng là có chất chống oxy hóa hoặc hoạt chất có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, có hoạt tính trong phòng thí nghiệm không có nghĩa là ăn thật nhiều sẽ chữa được ung thư trong cơ thể người.
Không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào cung cấp đủ tất cả dưỡng chất, càng không thể thay thế điều trị y khoa. Nếu chỉ tập trung vào một món, người bệnh dễ ăn lệch, thiếu đạm, thiếu năng lượng và mất cân bằng dinh dưỡng.

SAI LẦM 15: LẠM DỤNG THỰC PHẨM CHỨC NĂNG VÀ THUỐC BỔ

Vì muốn tăng sức đề kháng, nhiều người bệnh ung thư uống cùng lúc rất nhiều loại thực phẩm chức năng, vitamin tổng hợp, tảo biển, sụn cá mập hoặc các viên bổ khác.
Thực phẩm chức năng không phải là thuốc điều trị ung thư. Một số sản phẩm còn có thể tương tác với thuốc điều trị, làm tăng độc tính hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả của hóa trị, xạ trị và các thuốc đang dùng.
Dùng quá nhiều viên uống cũng có thể tạo thêm gánh nặng cho gan, thận, trong khi người bệnh đang cần cơ thể phục hồi tốt nhất.
Nguồn dinh dưỡng quan trọng nhất vẫn nên đến từ bữa ăn hằng ngày. Chỉ nên dùng thực phẩm chức năng khi thật sự cần và có ý kiến của bác sĩ điều trị.

SAI LẦM 16: TỰ Ý DÙNG VITAMIN LIỀU CAO

Vitamin rất cần cho cơ thể, nhưng điều đó không có nghĩa là càng uống nhiều càng tốt. Nhiều người bệnh tự dùng vitamin C liều cao, vitamin A, vitamin E hoặc các loại vitamin tổng hợp với hy vọng tăng miễn dịch và chống ung thư.
Thực tế, cơ thể chỉ cần vitamin ở mức phù hợp. Khi dùng quá liều, nhất là các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K, chúng có thể tích lũy trong cơ thể và gây hại cho gan, thận hoặc rối loạn chuyển hóa.
Vitamin nên được bổ sung chủ yếu qua rau xanh, trái cây, ngũ cốc, trứng, sữa, cá và các thực phẩm tự nhiên khác. Trường hợp thiếu hụt rõ ràng hoặc cần bổ sung liều cao phải có chỉ định của bác sĩ.

SAI LẦM 17: TỰ Ý DÙNG CHẤT CHỐNG OXY HÓA LIỀU CAO KHI ĐANG HÓA TRỊ, XẠ TRỊ

Nhiều người bệnh ung thư nghe nói chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào, chống gốc tự do và tăng sức đề kháng nên tự mua vitamin C, vitamin E, beta-carotene, CoQ10 hoặc các sản phẩm chiết xuất cô đặc để uống trong thời gian đang hóa trị, xạ trị.
Nghe qua có vẻ tốt, nhưng đây là việc cần hết sức thận trọng.
Một số phương pháp điều trị ung thư, đặc biệt là xạ trị và một số thuốc hóa trị, có cơ chế tiêu diệt tế bào ung thư thông qua việc tạo tổn thương oxy hóa. Vì vậy, nếu người bệnh tự ý dùng chất chống oxy hóa liều cao đúng giai đoạn này, sản phẩm đó có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ tương tác không mong muốn.
Điều này không có nghĩa là người bệnh phải kiêng rau xanh, trái cây hay các thực phẩm tự nhiên giàu chất chống oxy hóa. Ngược lại, rau củ quả tươi trong bữa ăn hằng ngày vẫn rất cần thiết vì cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ và nhiều dưỡng chất có lợi ở mức phù hợp với cơ thể.
Vấn đề cần tránh là tự ý dùng viên uống, bột chiết xuất, truyền vitamin hoặc các sản phẩm chống oxy hóa liều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ điều trị.
Người bệnh đang hóa trị, xạ trị nên ưu tiên dinh dưỡng từ bữa ăn tự nhiên, ăn đa dạng, đủ năng lượng, đủ đạm và thông báo cho bác sĩ tất cả các loại thực phẩm chức năng đang sử dụng.

SAI LẦM 18: ĂN ĐỒ NƯỚNG, CHIÊN, RÁN QUÁ THƯỜNG XUYÊN

Người bệnh ung thư vẫn cần được ăn ngon miệng, nhưng không nên vì vậy mà thường xuyên dùng đồ nướng cháy cạnh, chiên rán ngập dầu hoặc món xào quá nhiều mỡ.
Khi thực phẩm bị nướng, chiên ở nhiệt độ cao, đặc biệt là phần cháy khét, có thể sinh ra các chất không có lợi cho sức khỏe. Dầu chiên đi chiên lại nhiều lần cũng dễ bị biến đổi, gây đầy bụng, khó tiêu và làm người bệnh mệt hơn.
Người bệnh nên ưu tiên món luộc, hấp, hầm, nấu canh. Nếu thỉnh thoảng ăn món nướng hoặc chiên, cần bỏ phần cháy khét, dùng dầu mới và ăn với tần suất hạn chế.

SAI LẦM 19: CHỈ ĂN KHI CẢM THẤY ĐÓI

Ở người khỏe mạnh, đói là tín hiệu nhắc cơ thể cần ăn. Nhưng với người bệnh ung thư, cảm giác đói có thể bị thay đổi do bệnh, thuốc điều trị, buồn nôn, đau, mệt mỏi hoặc lo âu.
Vì vậy, nếu chỉ đợi đói mới ăn, người bệnh rất dễ ăn không đủ, dẫn đến sụt cân và mất cơ âm thầm.
Người bệnh nên ăn theo lịch cố định, giống như uống thuốc. Có thể chia thành 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ. Đến giờ ăn, dù chưa đói, vẫn nên cố gắng ăn một lượng nhỏ hoặc dùng thêm sữa dinh dưỡng nếu cần.

SAI LẦM 20: ÉP NGƯỜI BỆNH ĂN THẬT NHIỀU TRONG MỘT BỮA

Khi thấy người bệnh sụt cân, nhiều gia đình sốt ruột và cố ép ăn thật nhiều trong một bữa. Tuy nhiên, điều này thường phản tác dụng.
Trong quá trình điều trị, người bệnh dễ nhanh no, đầy bụng, buồn nôn và tiêu hóa kém. Nếu bị ép ăn quá nhiều, người bệnh có thể nôn ói, mệt hơn và dần sợ hãi mỗi khi đến bữa ăn.
Cách tốt hơn là chia nhỏ bữa ăn trong ngày. Mỗi bữa không cần quá nhiều, nhưng nên giàu năng lượng và chất đạm. Hãy tạo không khí ăn uống nhẹ nhàng, không trách móc, không gây áp lực.

SAI LẦM 21: TỪ CHỐI DINH DƯỠNG Y HỌC KHI CẦN THIẾT

Nhiều người nghĩ sữa dinh dưỡng y học chỉ dành cho bệnh nhân rất nặng hoặc giai đoạn cuối. Thực tế không phải vậy.
Dinh dưỡng y học là sản phẩm được thiết kế để bổ sung năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất cho người bệnh khi ăn uống thông thường không đủ. Nó không thay thế hoàn toàn bữa ăn nếu người bệnh vẫn ăn được, nhưng có thể là bữa phụ rất hữu ích.
Khi người bệnh ăn kém, sụt cân, nhanh no hoặc không đạt đủ nhu cầu dinh dưỡng, có thể cần bổ sung 1–2 ly mỗi ngày theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

SAI LẦM 22: UỐNG KHÔNG ĐỦ NƯỚC TRONG QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRỊ

Nhiều người bệnh uống ít nước vì sợ nôn, sợ đi tiểu nhiều, thấy nước có vị đắng hoặc lo bị phù. Nhưng thiếu nước có thể làm cơ thể mệt hơn, khô miệng, táo bón, chóng mặt và ảnh hưởng đến chức năng thận.
Trong và sau điều trị, cơ thể cần đủ nước để hỗ trợ chuyển hóa, đào thải và duy trì hoạt động bình thường.
Người bệnh thường cần khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày, tùy thể trạng. Nếu có bệnh tim, thận, phù nhiều hoặc được bác sĩ dặn hạn chế nước thì phải làm theo chỉ định riêng.
Nếu khó uống nước lọc, có thể dùng thêm nước canh, súp, sữa, nước trái cây ít đường hoặc thêm vài lát chanh, gừng, sả để dễ uống hơn.

SAI LẦM 23: BỎ QUA AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM

Nhiều người chỉ tập trung vào “ăn gì tốt cho ung thư” mà quên mất một điều rất quan trọng: thực phẩm phải sạch và an toàn.
Người bệnh ung thư, đặc biệt khi đang hóa trị, có thể bị giảm bạch cầu và suy giảm miễn dịch. Khi đó, các món sống, tái, gỏi, tiết canh, hải sản chưa chín, trứng lòng đào hoặc thức ăn để lâu có thể gây nhiễm khuẩn nặng hơn người bình thường.
Người bệnh nên ăn chín, uống sôi, rửa tay trước khi ăn và trước khi chế biến. Thức ăn nên dùng ngay sau khi nấu. Nếu bảo quản trong tủ lạnh, cần đậy kín và hâm nóng kỹ trước khi ăn.

SAI LẦM 24: CHỈ NHÌN CÂN NẶNG MÀ BỎ QUA MẤT CƠ

Nhiều người nghĩ rằng nếu cân nặng chưa giảm nhiều thì dinh dưỡng vẫn ổn. Nhưng trong ung thư, người bệnh có thể mất cơ âm thầm ngay cả khi cân nặng không thay đổi rõ.
Mất cơ khiến người bệnh yếu hơn, dễ mệt, đi lại kém, tăng nguy cơ té ngã và khó chịu đựng điều trị. Một số người còn bị “béo nhưng thiếu cơ”, nghĩa là bên ngoài vẫn có cân nặng, nhưng khối cơ bên trong đã giảm nhiều.
Vì vậy, ngoài cân nặng, cần chú ý sức cơ: người bệnh có đứng dậy dễ không, đi bộ có chậm hơn không, tay chân có yếu hơn không.
Để bảo vệ khối cơ, người bệnh cần ăn đủ protein và vận động nhẹ phù hợp như đi bộ, tập thở, yoga nhẹ hoặc bài tập theo hướng dẫn.

SAI LẦM 25: CHỜ SUY KIỆT RÕ RỆT MỚI CAN THIỆP DINH DƯỠNG

Nhiều gia đình chỉ bắt đầu quan tâm đến dinh dưỡng khi người bệnh đã sụt cân nhiều, ăn rất kém, gầy yếu rõ rệt. Lúc đó, việc phục hồi thường khó khăn hơn nhiều.
Dinh dưỡng nên được chăm sóc từ sớm, ngay khi người bệnh được chẩn đoán và bắt đầu điều trị. Mục tiêu là ngăn sụt cân, giữ khối cơ, giảm mệt mỏi và giúp cơ thể chịu đựng điều trị tốt hơn.
Người bệnh nên được theo dõi cân nặng, lượng ăn, tình trạng tiêu hóa và nguy cơ suy dinh dưỡng thường xuyên. Nếu ăn kém hoặc bắt đầu sụt cân, cần can thiệp ngay.

SAI LẦM 26: UỐNG SỮA THÔNG THƯỜNG THAY HOÀN TOÀN BỮA ĂN

Sữa là thực phẩm có ích, nhưng không phải loại sữa nào cũng đủ để thay thế bữa ăn cho người bệnh ung thư.
Nếu người bệnh chỉ uống sữa thông thường mà bỏ bữa chính, cơ thể có thể vẫn thiếu năng lượng, thiếu protein và các dưỡng chất cần thiết. Sữa thông thường nên được xem là bữa phụ, không phải giải pháp thay thế toàn bộ bữa ăn.
Khi người bệnh ăn quá kém hoặc không ăn được thức ăn đặc, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để chọn sản phẩm dinh dưỡng y học phù hợp.

SAI LẦM 27: NẰM MỘT CHỖ VÌ SỢ VẬN ĐỘNG LÀM SỤT CÂN

Nhiều người bệnh sợ vận động sẽ làm tiêu hao năng lượng nên nằm nghỉ hoàn toàn. Nhưng nằm quá nhiều lại khiến cơ teo nhanh hơn, người bệnh yếu hơn và dễ mệt hơn.
Vận động nhẹ giúp duy trì khối cơ, cải thiện tuần hoàn, giảm táo bón, giảm nguy cơ huyết khối và giúp tinh thần tốt hơn.
Người bệnh không cần tập nặng. Chỉ cần đi bộ nhẹ, tập thở, vận động tay chân trên giường hoặc tập theo sức của mình mỗi ngày.

SAI LẦM 28: UỐNG NƯỚC LÁ, RỄ CÂY ĐỂ “THẢI ĐỘC GAN”

Sau hóa trị, nhiều người tìm đến nước lá, rễ cây hoặc bài thuốc truyền miệng để “mát gan”, “thải độc”. Đây là việc rất rủi ro.
Gan vốn đã phải chuyển hóa nhiều thuốc điều trị. Nếu uống thêm các loại nước lá không rõ thành phần, không rõ liều lượng, người bệnh có thể bị tăng men gan, dị ứng, ngộ độc gan hoặc tương tác với thuốc đang dùng.
Cách hỗ trợ gan an toàn hơn là ăn uống đủ chất, đủ protein, uống đủ nước và tái khám theo lịch để theo dõi chức năng gan.

SAI LẦM 29: NHỊN ĂN TRƯỚC NGÀY TRUYỀN HÓA CHẤT

Một số người bệnh nhịn ăn trước khi truyền hóa chất vì sợ ăn vào sẽ nôn. Nhưng nhịn ăn có thể khiến cơ thể mệt hơn, tụt đường huyết, chóng mặt và khó chịu hơn trong buổi truyền.
Trước khi truyền, người bệnh nên ăn nhẹ, dễ tiêu, không quá nhiều dầu mỡ. Có thể chọn cháo đặc, súp, bánh mì, khoai, sữa hoặc bữa nhỏ phù hợp khoảng 2–3 giờ trước khi truyền, tùy hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu buồn nôn nhiều, cần báo bác sĩ để được dùng thuốc chống nôn phù hợp, không nên tự xử lý bằng cách nhịn ăn hoàn toàn.

SAI LẦM 30: TIN VÀO “THẦN DƯỢC” CHỮA KHỎI UNG THƯ

Khi biết mình mắc ung thư, nhiều người bệnh rất dễ hoang mang và sợ hãi. Đây cũng là lúc các quảng cáo “thần dược”, “bài thuốc gia truyền”, “sản phẩm bí truyền” xuất hiện dày đặc với những lời hứa rất hấp dẫn: khỏi bệnh nhanh, không cần phẫu thuật, không cần hóa trị hay xạ trị.
Thực tế, chưa có loại thực phẩm, thảo dược hay sản phẩm bổ sung đơn lẻ nào có thể thay thế các phương pháp điều trị ung thư đã được chứng minh như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hoặc miễn dịch.
Điều nguy hiểm nhất không chỉ là mất tiền, mà là người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất. Khi quay lại bệnh viện, bệnh có thể đã tiến triển nặng hơn.

Lời kết:

Dinh dưỡng đúng — Điều trị hiệu quả hơn

30 sai lầm trong cuốn sách này không phải là danh sách để chỉ trích ai. Người bệnh và gia đình thường hành động vì lo lắng và yêu thương — đó là điều hoàn toàn có thể hiểu được.
Mục tiêu của cuốn sách là giúp mọi người có thêm thông tin chính xác để ra quyết định tốt hơn. Khi người bệnh được nuôi dưỡng đúng cách, cơ thể sẽ có thêm sức mạnh để chịu đựng điều trị, hồi phục nhanh hơn.
Một chế độ ăn phù hợp không cần phải cầu kỳ. Điều quan trọng là ăn đủ, ăn đa dạng, ăn an toàn và ăn phù hợp với tình trạng của từng người — dưới sự hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
Chúc người bệnh và gia đình luôn có đủ sức khỏe và nghị lực trên hành trình phía trước.

Để tìm hiểu thêm về dinh dưỡng, các món ăn phù hợp theo từng thể trạng, từng giai đoạn điều trị và từng nhóm bệnh ung thư, bạn có thể tham khảo cuốn sách: Liệu pháp sức khỏe ung thư của ThS.BS Nguyễn Chí Tuấn.

























Cuốn sách không chỉ giúp người bệnh hiểu đúng về ung thư mà còn cung cấp những kiến thức thực tiễn về cách ăn uống, chăm sóc sức khỏe và duy trì thể trạng trong quá trình điều trị. Nội dung được xây dựng từ những nguyên tắc dinh dưỡng dành cho bệnh nhân ung thư, hướng dẫn nhận biết nguy cơ suy dinh dưỡng, cách lựa chọn thực phẩm phù hợp và điều chỉnh chế độ ăn theo từng triệu chứng thường gặp như chán ăn, sụt cân, buồn nôn, viêm loét miệng, táo bón hay mệt mỏi.

Đặc biệt, sách còn tổng hợp các hướng dẫn dinh dưỡng dành riêng cho nhiều nhóm ung thư khác nhau như ung thư gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, vú, phụ khoa, máu, xương và vùng đầu cổ; kèm theo các món ăn gợi ý dễ thực hiện, phù hợp với khẩu vị người Việt để người bệnh và người thân có thể áp dụng ngay trong cuộc sống hằng ngày.




























Cuốn sách là một người bạn đồng hành giúp người bệnh có thêm kiến thức để chăm sóc bản thân tốt hơn, duy trì sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống và có đủ thể trạng để theo đuổi các phương pháp điều trị theo chỉ định của bác sĩ.