Tôi vẫn nhớ buổi chiều hôm ấy.
Anh H - 59 tuổi, ung thư phổi giai đoạn IIIA, đột biến EGFR - nằm trên cáng cấp cứu, được đẩy vào với gương mặt hốc hác.
Nhịp thở nhanh, môi nhợt, vã mồ hôi lạnh.
Da sạm vàng, gãi nhiều do ngứa toàn thân.
Ba tháng trước, anh còn tái khám bằng đôi chân của mình.
Thuốc nhắm trúng đích đáp ứng rất tốt, các chỉ số đều ổn định.
Không ai nghĩ, lần gặp lại này…
Khi kết quả xét nghiệm vừa có, tôi khựng lại:
Chỉ số men gan của anh tăng gấp 3 lần so với lần tái khám trước.
Tôi quay sang hỏi người nhà anh để tìm hiểu nguyên nhân:
“Gần đây anh có dùng thêm thuốc, thảo dược hay thực phẩm chức năng gì không?”
Chị vợ lắc đầu đáp:
“Không bác sĩ. Nhà tôi làm đúng y như bác sĩ dặn.”
Rồi chị chợt khựng lại, như sực nhớ ra điều gì đó, giọng vẫn rất vô tư:
“À… chỉ có bưởi thôi.
Dạo này ngày nào ông ấy cũng ăn nửa quả. Người ta bảo mát gan, thanh lọc, tốt cho người ung thư.”
Tôi thở dài, rồi kéo màn hình xét nghiệm lại gần, xoay về phía chị.
"Chị có biết trong bưởi có một nhóm chất tên là Furanocoumarin không?
Nó ức chế enzym CYP3A4 – enzym chuyển hóa chính loại thuốc anh nhà đang dùng.”
Tôi dùng ví dụ quen thuộc:
“CYP3A4 giống như nhân viên kiểm soát thuốc.
Khi bưởi xuất hiện, nó làm nhân viên này… tê liệt.
Thuốc không được xử lý → tích tụ trong máu → tăng độc tính.”
Người vợ nghe xong tái mặt:
“Vậy… tức là ăn bưởi lại làm thuốc nguy hiểm hơn ạ?”
Tôi gật đầu:
“Đúng. Hiệu quả không tăng, nhưng tác dụng phụ tăng rõ.
Men gan của anh tăng là vì vậy.”
(Hình ảnh sử dụng đã được sự cho phép của bệnh nhân)
Điều đáng nói là đây không phải ca hiếm gặp.
Những cảnh báo này đã được nhắc tới rất nhiều lần, chỉ là mọi người không để ý cho đến khi chính mình hay người thân phải trả giá.
Sự thật ít ai biết là:
Trong điều trị ung thư, một phác đồ đúng, một loại thuốc tốt thôi vẫn chưa đủ.
Điều quyết định bệnh nhân có thể đi được bao xa và bao lâu
lại nằm ở những điều rất đời thường:
Bữa ăn hằng ngày và cách những thực phẩm ấy tương tác với thuốc.
Nhưng điều đáng buồn là, phần lớn người bệnh lại không biết ăn sao cho đúng.
Thông tin trên mạng thì tràn lan:
người bảo phải kiêng thế này,
người khuyên nên ăn thế kia,
ai cũng nói “tốt cho ung thư” - nhưng hiếm ai nói rõ tốt trong hoàn cảnh nào, với loại thuốc nào.
Và thế là, giữa mớ lời khuyên chồng chéo ấy, nhiều người bệnh vô tình ăn sai, kiêng sai, làm thuốc trở nên độc hơn, làm phác đồ đang hiệu quả… bị gián đoạn lúc nào không hay.